Każdego dnia do polskich portów zawijają jednostki pływające na pokładzie których powstają różnego rodzaju odpady – od zaolejonych wód zęzowych i pozostałości olejowych po ścieki, odpady komunalne oraz pozostałości po pracach konserwacyjnych. Ich właściwe zagospodarowanie stanowi jeden z podstawowych elementów ochrony środowiska morskiego.
Odbiór odpadów ze statku to proces na co dzień niewidoczny dla większości użytkowników portów, podczas gdy od sprawności tego systemu zależy nie tylko zgodność z przepisami, ale też skuteczna ochrona Bałtyku przed zanieczyszczeniami.
Bałtyk wymaga szczególnej ochrony
Morze Bałtyckie jest akwenem o wyjątkowych uwarunkowaniach hydrologicznych. Powolna wymiana wód, intensywna żegluga oraz rozwinięta działalność portowa sprawiają, że nawet niewielkie zanieczyszczenia przez długi czas mogą oddziaływać na środowisko. Dlatego państwa regionu Morza Bałtyckiego od lat rozwijają rozwiązania mające ograniczać przedostawanie się odpadów do środowiska – jednym z najważniejszych jest sprawnie funkcjonujący odbiór odpadów ze statków i portów.
Eksploatacja jednostek pływających wiąże się z powstawaniem wielu strumieni odpadów wymagających specjalnego sposobu postępowania. Do najczęściej odbieranych należą zaolejone wody zęzowe, pozostałości olejowe, ścieki, odpady komunalne oraz odpady powstające podczas prac serwisowych i konserwacyjnych.
Każdy z tych rodzajów odpadów wymaga odpowiedniego magazynowania na statku, odbioru przez uprawniony podmiot i dalszego zagospodarowania zgodnie z obowiązującymi wymaganiami.
Zgodność z przepisami i sprawna obsługa statków
Podstawowym aktem prawny dotyczącym zapobiegania zanieczyszczaniu środowiska morskiego przez statki dokumentem jest Międzynarodowa konwencja MARPOL 73/78. Poszczególne załączniki konwencji regulują zasady postępowania z różnego rodzaju odpadami, w tym olejowymi, ściekami, odpadami komunalnymi oraz pozostałościami ładunkowymi.
Na poziomie Unii Europejskiej funkcjonowanie portowych urządzeń do odbioru odpadów ze statków reguluje Dyrektywa (UE) 2019/883. Jej celem jest ograniczenie zrzutów odpadów ze statków do środowiska morskiego poprzez zapewnienie odpowiedniej infrastruktury portowej oraz organizację systemu odbioru odpadów umożliwiającego ich sprawne przekazywanie do portowych urządzeń odbiorczych.
Znaczenie portowych urządzeń odbiorczych
Jednym z podstawowych założeń współczesnego prawa morskiego jest stworzenie takich warunków, aby przekazanie odpadów w porcie było rozwiązaniem prostym, dostępnym i organizacyjnie efektywnym. Im sprawniej funkcjonuje system portowych urządzeń odbiorczych, tym mniejsze ryzyko nielegalnego usuwania odpadów do środowiska morskiego. Nowoczesne porty traktują gospodarkę odpadami jako integralny element infrastruktury portowej, porównywalny z obsługą przeładunkową czy zaopatrzeniem statków. Równie ważna jest szybkość realizacji usługi. Sprawna organizacja odbioru ogranicza czas postoju jednostki i pozwala zachować ciągłość operacji portowych.
Jak funkcjonuje system odbioru odpadów ze statku?
Przekazanie odpadów ze statku stanowi element standardowej obsługi jednostki zawijającej do portu. Przed wejściem do portu przekazywane są informacje dotyczące ilości i rodzaju odpadów znajdujących się na statku oraz planowanego zakresu ich zdania.
Po zacumowaniu odpady odbierane są przez wyspecjalizowane podmioty dysponujące odpowiednim sprzętem, środkami transportu oraz wymaganymi decyzjami administracyjnymi. Następnie trafiają do instalacji, gdzie w zależności od ich rodzaju, poddawane są procesom odzysku, recyklingu lub unieszkodliwiania. Cały proces jest dokumentowany, co zapewnia identyfikowalność strumieni odpadów oraz potwierdza zgodność z wymaganiami obowiązujących przepisów.
Odbiór odpadów ze statków pozostaje działalnością mało widoczną dla osób spoza branży stanowi jednak jeden z fundamentów współczesnej ochrony środowiska morskiego. Codzienna współpraca armatorów, zarządzających portami oraz wyspecjalizowanych operatorów odbioru odpadów decyduje o skuteczności systemu, którego celem jest zachowanie dobrostanu środowiska Morza Bałtyckiego.
